Nee zeggen | Durf vaker nee te zeggen en kies voor jezelf!


Zit jouw agenda volgepropt, omdat je alles voor iedereen doet? Of heb je écht geen zin om naar die borrel te gaan, maar ga je toch? Wil je de ander niet teleurstellen, waardoor je net niet meer aan dat uurtje sporten toekomt waar je al zolang naar uitgekeken hebt? Kortom: heb jij moeite met nee zeggen? Dan ben je zeker niet alleen. Uit grootschalig onderzoek blijkt dat maar liefst 60 procent van alle Nederlandse vrouwen geen nee durft te zeggen. Exacte cijfers voor mannen zijn nog niet bekend, maar ook zij hebben er regelmatig last van.

0%
van de Nederlandse vrouwen heeft moeite met nee zeggen

The sky is the limit – leven in een grenzeloze wereld

Anno 2018 leven we in een wereld die gericht is op ontwikkeling, vooruitgang en het pakken van kansen. Door technologische ontwikkelingen, zoals internet en social media, beschikken we over meer informatie dan ooit. De wereld is een stuk kleiner geworden en zijn onze mogelijkheden grenzeloos: the sky is the limit! En wie omhoog wil op de sociale ladder? Die moet mee in de stroomversnelling van deze complexe, grenzeloze wereld. Het is dan ook onvermijdelijk dat we allemaal wel eens over onze grenzen heengaan en ja zeggen terwijl achteraf gezien nee een beter antwoord was geweest.

Waarom we te vaak ja zeggen

Zolang dit grensoverschrijdende gedrag af en toe voorkomt en er voldoende ruimte overblijft voor datgene dat jou gelukkig maakt, is er niets aan de hand. Maar wanneer je alsmaar tegemoetkomt aan de wensen van een ander en dit ten koste gaat van hetgeen dat jij nodig hebt om lekker te functioneren, zal je daar uiteindelijk een hoge prijs voor betalen. Zo blijkt uit recent onderzoek van de Amerikaanse Mayo Clinic (2016) dat mensen die moeite hebben met het zeggen van nee meer stress ervaren, zich eerder oververmoeid voelen en een grotere kans op burnout hebben. Bovendien kan het betekenen dat je niet toekomt aan jouw eigen werk, wat jezelf én je collega’s in de problemen kan brengen. Dat kan je vervolgens weer belemmeren om vooruit te komen in je werk. De oplossing lijkt voor de hand liggend: gewoon vaker nee zeggen. Klink logisch toch? Maar waarom is het dan toch voor zoveel mensen zo lastig om nee te zeggen?

De reden hiervoor is simpel: van nature zijn mensen helpers. Onze motieven achter waarom we zo graag helpen zijn echter een stuk complexer en hebben alles te maken met een van onze meest basale psychologische behoeften als mens: de wens verbonden te zijn met anderen.

4 sociale behoeften van de mens

#1 Sociale wederkerigheid

De fundamentele behoefte om ergens bij te horen stamt nog uit de tijd dat wij op de savannen in een berenvel rondliepen. Vanuit evolutionair oogpunt hadden individuen die volledig zelfzuchtig waren en in hun eentje in hun grot leefden, meer moeite met overleven dan de groep die had leren samenwerken. Deze sociale groep had op haar beurt weer de grootste kans op overleven als ze onderling stilzwijgende afspraken hadden over wederkerigheid: “Ik help jou nu, onder voorbehoud dat jij mij helpt wanneer ik hulp nodig heb”. Omdat deze wederkerigheidsnorm ons als soort al die tijd heeft helpen overleven, zit die anno 2018 als het ware verankerd in onze genen. Hierdoor reageren we in deze tijd regelmatig zoals we dat ook op de savannen hadden gedaan om te overleven. We helpen anderen omdat we ervan uit gaan dat je deze hulp terugkrijgt wanneer jij die nodig hebt.

#2 Sociale normen

Wij mensen zijn dus van nature sociaal en hebben een fundamentele behoefte om ergens bij te horen. Hierdoor conformeren we ons regelmatig, vaak onbewust, aan de sociale normen die heersen binnen de groep waar we bij (willen) horen. Bijvoorbeeld aan wat er normaal wordt gevonden binnen je team, familie of woonplaats. Deze sociale normen zijn eigenlijk niets anders dan, regels die een groep hanteert voor acceptabel gedrag, waarden en opvattingen van de mensen die erbij horen. “Hoe hoort het?” Hoe meer jij als individu past binnen die regels, hoe hoger je in aanzien zal staan. En daar houden we van. Voldoe je niet aan de regels van de groep? Dan loop je het risico niet geaccepteerd te worden waarmee jouw behoefte aan sociale omgang in gevaar wordt gebracht. En dat willen we liever voorkomen.

Hoe sterk die sociale normen op ons in werken blijkt uit onderzoek aan de Baylor School of Medicine (Boutelle, 2014). Hier deed postdoctoraal onderzoekster Katharine O’Brian onder meer dan 900 mannen en vrouwen onderzoek naar het weigeren van werkverzoeken. Hieruit bleek dat nee zeggen tegen een verzoek op het werk een grotere impact op vrouwen heeft dan op mannen. Eerst dacht zij dat dit verschil te maken zou hebben met iemands persoonlijkheid. Maar na uitgebreid onderzoek bleek het te maken hebben met sociale normen. Vrouwen worden van nature gezien als helpers en verzorgers. Nee zeggen gaat daarom in tegen wat er van hen verwacht wordt.

#3 Empathie

Wij mensen hebben het vermogen om onszelf in anderen te verplaatsen. En wanneer je je verbonden voelt met een ander kun je zelfs gebeurtenissen en emoties hetzelfde ervaren als die persoon. Denk maar eens aan een zielige film waarbij je het niet droog hebt kunnen houden omdat de hoofdpersoon zo verdrietig was. Veel onderzoeken wijzen uit dat veel mensen uit evenwicht raken wanneer ze een ander zien lijden en dat ze in ieder geval gedeeltelijk zullen helpen om hun eigen stress te verminderen (Aronson et al., 2011).

#4 Vermijding

Nee zeggen kan betekenen iemand teleur te stellen, pijn te doen of in een conflict terecht te komen. Allemaal onprettige gevolgen die we liever uit de weg gaan. Want als het om schuldgevoel, angst of pijn gaat komt er wederom een oeroud overlevingsmechanisme van ons mensen om de hoek kijken. We hebben namelijk de natuurlijke neiging om alles wat lastig en moeilijk is te vermijden. We willen over het algemeen zo snel mogelijk weg van alles wat ongemakkelijk is en als dat simpel geregeld kan worden door toe te geven aan de wens van een ander, dan is de keus vaak snel (volledig onbewust) gemaakt.

Waarom anderen het wel kunnen

Goed. We zijn als mens dus voorgeprogrammeerd om anderen te willen helpen en alles wat lastig is zoveel mogelijk uit de weg te willen gaan. Maar dan reist de vraag: hoe kan het dat sommige mensen er alles aan doen om te pleasen, terwijl anderen geen enkel probleem lijken te hebben met het zeggen van nee. Wat kunnen we van die laatste groep mensen leren?

De drang tot pleasen komt vaak voort uit een gebrek aan zelfwaardering en zelfvertrouwen. Als je jezelf meer zou waarderen, zou je ook jouw tijd, behoeften en wensen waarderen. Deze zijn immers net zo belangrijk als die van een ander. Jouw mening telt en wanneer je daar echt achter kan staan laat je jezelf minder snel ompraten of verleiden om ja te zeggen tegen iets wat je niet wilt.  Daarnaast wordt het erg moeilijk je grenzen aan te geven door nee te zeggen wanneer je deze zelf niet goed kent. Mensen die makkelijk nee zeggen weten goed tot hoever ze kunnen gaan, waar ze blij van worden en wat ze (te)veel energie kost.

“Leef jij jouw plan of maak jij deel uit van het plan van andere?”

5 tips om vaker nee te zeggen

Tip 1: Onderdruk je autorespons en vraag een moment bedenktijd

Omdat je dus van nature geprogrammeerd bent om anderen te willen helpen, is het belangrijk dat je bewust leert om vaker nee te zeggen. De eerste stap daarbij is het onderdrukken van je reflex om meteen ja te zeggen. Je kunt jezelf hierbij helpen door een moment bedenktijd te vragen voordat je antwoord geeft op een verzoek. Bijvoorbeeld door te zeggen: “hier kom ik later op terug” of “daar moet ik even over nadenken”.

Tip 2: Stel basisregels op voor een weloverwogen keuze

Wanneer het is gelukt bedenktijd te winnen kun je deze gebruiken om een weloverwogen keuze te maken. Sta eens stil bij de vraag wat de consequenties van ja zeggen voor jou zullen zijn. Om een weloverwogen keuze makkelijker te maken helpt het als je voor jezelf basisregels hebt opgesteld met betrekking tot dingen die voor jou belangrijk zijn. Bijvoorbeeld: “Tot 18 uur ben ik beschikbaar voor werk, daarna is het tijd voor mijn gezin” of “Vrijdagmiddag om 13 uur ben ik in de sportschool en telefonisch niet bereikbaar”.

 Tip 3: Kies je woorden zorgvuldig

Besloten om nee te gaan zeggen? Dan kunnen de woorden die je kiest om deze boodschap over te brengen een groot verschil maken of jouw ‘nee’ wordt geaccepteerd of niet. Zo blijkt het dat wanneer je iets weigert en daar het woord ‘geen’ in gebruikt (bijvoorbeeld: “ik lees geen mails tijdens mijn vakantie”) dit veel krachtiger overkomt dan wanneer je dit niet doet (bijvoorbeeld: “Ik ga mijn mails tijdens de vakantie niet lezen”). Door het woord ‘geen’ te gebruiken laat je namelijk geen ruimte open voor discussie. Wat ook helpt is het gebruiken van de woorden “Ik doe het niet” in plaats van “Ik kan niet”. “Ik kan niet” komt over als een belemmering van buitenaf, terwijl “Ik doe het niet” een getuige van wilskracht is. Het maakt je sterk en dwingt respect voor je beslissing af waardoor jouw boodschap sneller geaccepteerd zal worden.

Tip 4: Straal ‘nee’ uit

Hoe weloverwogen je woorden ook zijn, wees je ervan bewust dat slechts 7% van onze communicatie wordt overgebracht met woorden. De overige 93% heeft te maken met jouw non-verbale communicatie. Zeg je nee, straal dan ook nee uit om jouw woorden kracht bij te zetten en ervoor te zorgen dat jouw weigering geloofwaardig overkomt. Kijk de ander in de ogen aan, hou je hoofd rechtop en probeer je schouders ontspannen naar beneden te laten hangen. Wanneer je ook nog eens een lage stem gebruikt om rustig nee te zeggen, zal je boodschap luid en duidelijk overkomen.

Tip 5: Laat je niet uit het veld slaan

Als je aan de slag gaat met bovenstaande tips kan het zijn dat je je kwetsbaar gaat voelen. Door nee te zeggen wordt het immers zichtbaar wat er in je omgaat en dat kan vervelend zijn. Laat je hierdoor niet uit het veld slaan. Wees je bewust van het vermijdingsmechanisme om lastige dingen uit de weg te gaan en blijf dit de baas. Ga het aan en ervaar hoe vaker je voor jezelf opkomt, hoe vaker je respect afdwingt bij anderen én bij jezelf. Jij bent gelijkwaardig en jouw tijd, wensen en waarden zijn net zo belangrijk als die van iedereen!

Wil jij hulp om vaker nee te zeggen? Onderstaande aanbod kan jouw helpen om jou doel te bereiken!

Gebruikte bronnen
Aronson, E., Wilson, T. D. & Akert, R. M. (2011). Sociale Psychologie. Amsterdam, Nederland:
Pearson Education Benelux bv.

Boutelle, C. (2014). Women Find It More Difficult to Say “No” to Excessive Workplace Requests.

Mayo Clinic (2016). Stress relief: When and how to say no.

2018-08-17T09:14:29+00:00